مجله اینترنتی طب سنتی طبایع

منو

اصل دوم ستّه ضروریه

اعراض نفسانی یا رویدادهای روانی اثر بسیار سریع و قدرتمندی بر جسم انسان پدید می آورند و در نگهداری تندرستی یا پدید آوردن بیماری سبب بسیار مهمی به شمار می آیند اموری که بر نفس انسان عارض می گردند به وساطت ارواح، که بخش بخار گونه، بسیار لطیف و سیال اخلاط هستند قوا و به دنبال آن افعال را به سرعت تمام تحت تاثیر قر ار می دهند.

اثر یک عرض نفسانی ناخوشایند بر بدن از اثر خوراکی های ناگوار و نا سالم و هوای آلوده، و خستگی و تعب جسمانی و دیگر سبب های بیماری زای دیگر سریع تر ظاهر می شود و می تواند پیامدهای ناگوارتری به دنبال داشته باشد.
جکیم سید اسماعیل گرگانی در کتاب الاغراض الطبیه چنین می گوید:
” اعراض نفسانی شادی است و غم و خشم و لذت و ایمنی وترس و خجلی و اندیشه کارهای مهم و عمل های باریک و امید و نومیدی و هر یک را اندر تن مردم اثری ظاهر است فزون از اثر طعام و شراب و غیر آن، از بهر آنکه طعام و شراب و دیگر اسباب بدان زودی اثر نکند که اعراض نفسانی، نبینی که اثر سخن یا چیزی خوش و ناخوش که مردم بشنود و اندیشه که بر خاطر بگذرد چگونه بی هیچ مهلت زود به رنگ و روی پدید آید و حرکت و آواز مردم بگردد؟ و این حال نشان آن است که اثر اعراض نفسانی قوی تر از دیگر سبب هاست .”

سته نفسانیه:
اعراض نفسانی مهم در بیان حکما شش نوع اند : خشم، شادی، ترس، هم، غم، خجلت
همه اعراض نفسانی با حرکت روح حیوانی همراه هستند. این حرکت یا از درون به بیرون است یا از بیرون به درون، یا مرکب از هر دو حرکت و یا ناگهانی است یا اندک اندک و تدریجی:
-درخشم و نیز در شادی مفرط، روح حیوانی به طور ناگهانی به سوی بیرون و ظاهر بدن حرکت می کند.
-در شادی معتدل، روح با حرکتی اندک اندک و ملایم به سوی بیرون و ظاهر بدن حرکت می کند.
-در ترس شدید، روح به طور ناگهانی به سوی درون بدن می گریزد.
-در غم و اندوه، روح اندک اندک به درون بدن حرکت می کند.
-در هم ( که در بردارنده هم بیم و هم امید است ) و در خجلت (که در بر دارنده هم ترس و هم شادی است) روح در هر دو سو، باری به درون و باری به بیرون حرکت می کند.

نکته مهم: در حرکت روح به درون یا بیرون بدن، خون و حرارت غریزی نیز با آن همراهی و حرکت می کنند.
هم: کیفیتی است که به سبب آن روح هم به سوی درون و هم به سوی بیرون از بدن حرکت می کند. هم مرکب از دو حالت ترس و امید است و هر کدام که بیشتر  بر فکر شخص غلبه داشته باشد نفس نیز به جانب آن می گراید اگر امید به نیکویی کار بیشتر باشد، روح به سمت بیرون حرکت می کند و اگر بیم از بدی سرانجام  بیشتر باشد روح به سوی درون متمایل می شود. از این رو هم می تواند به خشم یا اندوه نیز منجر گردد.
غم ( حزن یا اندوه): هرگاه چیزی ضروری از دست برود یا دستیابی به آن ممکن نشود یا امر ناخوشایندی روی دهد که جلوگیری یا جبران آن ممکن نباشد در نفس حالتی به وجود می آید که آن راغم می نامند.
فر ق هم و غم: غم درباره مطلوبی است که یا از دست رفته و دیگر نمی شود آن ر ا به دست آورد یا درباره مطلوبی است که تا کنون به دست نیامده و در آینده نیز به دست نخواهد آمد، اما هم درباره مطلوبی است که اگر چه به دشواری، ولی سرانجام دست یافتنی است.
خجلت: کیفیتی نفسانی است که به تبع آن روح به تدریج به درون بدن و سپس به سوی بیرون حرکت می کند.

برخی راه کارهای تغذیه ای برای کاهش خشم و اندوه:
در متون طب سنتی ایران گاه به اشاره و گاه به تفصیل در مورد تاثیر خوراکی ها، رنگ ها و منظرها، بوها، آواها و نغمه ها بر تعدیل اعراض نفسانی و کاهش حزن، ایجاد سرور، کاستن از خشم سخن رفته است.
آنچه در پی می آید به گوشه ای از تدابیر غذایی برای افراد زود خشم و اندوه زده می پردازد:

برخی از غذاهایی که برای افراد زود خشم مناسب نیستند:
-ادویه بسیار گرم مانند زنجبیل و دارچین و فلفل و خردل
-خوراکی های بسیار گر م مانند عسل کهنه، خرمای خشک، مغزیات، سیر و پیاز تند
-نوشیدنی های داغ و تند به خصوص چای و قهوه و نسکافه
-خوراکی های گرم و چرب و شیرین مانند سوهان و حلوا ارده، شیر ینی ها و سر خ کردنی ها

برخی از خوراک ها و نوشیدنی هایی که برای افراد زود خشم مناسب هستند:
-خیار،کدو، کاهو، گشنیز، هندوانه و مرکبات
-شربت سکنجبین، شربت به لیمو، شربت آلبالو ( همه شربت ها کم شیرین باشند ) آب انار ترش و شیر ین، ماء الشعیر طبی، آبغوره و سر که و آبلیموی طبیعی، دوغ و ماست و پنیر تازه
-سوپ جو و آش رشته

برخی از خوراک هایی که برای افرا مبتلا به غم و اندوه شدید، افسردگی و وسواس نامناسب هستند:
-بادنجان، عدرس، کلم، قارچ، گوشت گاو و گوشت های صنعتی ( مانند کالباس، سوسیس و همبرگر که برای همه افراد اکیداً منع می گردند )
-ادویه بسیار گرم مانند زنجبیل، دارچین، فلفل و خردل
-خوراکی های بسیار گرم مانند عسل کهنه، خرمای خشک، مغزیات، سیر و پیاز تند

برخی از خوراک هایی که برای افراد مبتلا به غم و اندوه شدید، افسردگی و وسواس مناسب هستند:
-گوشت گوسفند، زرده تخم مرغ نیم برشت ( عسلی )، شیر، فرنی، شیر برنج، مسقطی، سوپ جو و آش رشته
-مخلوط شیر گاو ( یک لیوان ) و بادام درختی ایرانی پوست گر فته ( ۱۲ عدد ) با نبات یا شکر سرخ، انجیر و انگور
-دمنوش به، دمنوش گیاه به لیمو ( ورون )، شربت گلاب با اندکی زعفران

برخی مفرحات سودمند که روح حیوانی و نفسانی و حرکاتشان را تعدیل می کنند:
-بوییدن و نوشیدن گلاب
-بوییدن و خوردن سیب به ویژه سیب گلاب
-دمنوش به
-شربت تخم بالنگو با گلاب و زعفران
-بوییدن اسطوخدوس و نوشیدن دم کرده آن ( برای سرد مزاجان )
-بویین پرتقال و نوشیدن آب تازه آن ( برای گرم مزاجان )

گرد آوری و بازنویسی : دکتر مجید انوشیروانی

عضویت در کانال تلگرام طبایع عضویت در کانال طبیب شهر

دسته :  سبک زندگی

دیدگاه ها